Wydarzenia, które odmienią losy milionów ludzi

wp.pl | dodane 2009-12-22 (07:50)

A A A

Hugo Chavez zapewnił sobie możliwość dożywotniej prezydentury (fot. AFP / Yuri Cortez)

W roku 2009 Ameryka Łacińska wyjątkowo często była w centrum zainteresowania mediów z całego świata. Nic dziwnego, przez ostatnie 12 miesięcy doszło tam do wielu wydarzeń, które mogą mieć wpływ na ład polityczny regionu i, być może, życie milionów ludzi. Przyjrzyjmy się najważniejszym zmianom i procesom na kontynencie południowoamerykańskim.

Wenezuela: Chavez wiecznym prezydentem?

Wenezuelski prezydent Hugo Chavez to niewątpliwie postać kontrowersyjna - dla jednych obrońca biedoty, sprawiedliwy reformator, a dla innych populista i komunista, który ma dyktatorskie ciągoty. Ten ostatni zarzut jest najczęściej powtarzanym, a przyznać trzeba, że sam Chavez robi wiele, by nie były to bezpodstawne oskarżenia.

Kariera Wenezuelczyka jako głowy państwa zakończyć miała się w 2012 roku. Hugo Chavez uznał, że daje mu to zbyt mało czasu na wprowadzenie wszystkich reform. Potrzebował zmiany konstytucji - usunięcia zapisu ograniczającego możliwość wielokrotnej reelekcji urzędników państwowych. 15 lutego 2009 roku mieszkańcy Wenezueli po raz drugi głosowali w referendum na ten temat. Po kontrowersyjnej kampanii rządowej przekonującej Wenezuelczyków do głosowania na "tak", 54% zaakceptowało propozycję Chaveza.

Opozycja i wielu międzynarodowych komentatorów ostrzegało, że jest to kolejny krok prezydenta w kierunku zdobycia dyktatorskiej wręcz władzy. Chavez, który wydaje się nie mieć aktualnie żadnego konkretnego konkurenta na scenie politycznej w Wenezueli, będzie najpewniej murowanym faworytem podczas wyborów w 2012 roku. Może to mieć niebagatelne znaczenie dla całego regionu - Chavez już dawno temu stał się nowym symbolem latynoamerykańskiej lewicy, która krytykuje neoliberalizm, globalizację i politykę zagraniczną USA.

Wraz z przywódcami Boliwii i Ekwadoru bardzo otwarcie sprzeciwia się wpływom Stanów Zjednoczonych w Ameryce Łacińskiej, utrzymuje bliskie kontakty z Iranem i jest wrogi amerykańskiemu sojusznikowi w regionie - sąsiedniej Kolumbii. Jeśli przez najbliższą dekadę pozostanie prezydentem Wenezueli, w regionie na pewno będzie iskrzyć - co nie znaczy jednak, iż to Chavez jest zawsze prowodyrem konfliktów.

Honduras: Zamach stanu, czyli widmo przeszłości

28 czerwca Manuel Zelaya, prezydent Hondurasu, został siłą wyprowadzony ze swojej rezydencji przez wojskowych i wysłany do Kostaryki. Parlament i Sąd Najwyższy szybko zaprzysięgły Roberto Michelettiego jako p. o. prezydenta i częściowo wymieniły skład rządu. Przeciwnicy Zelayi utrzymywali, iż była to reakcja na plany byłego prezydenta, który rzekomo miał dążyć do usunięcia ograniczenia ilości kadencji - czyli tego, co kilka miesięcy wcześniej zrobił jego polityczny sojusznik, Hugo Chavez. Nowy rząd i wojsko utrzymywały, że obalenie Zaleyi było zgodne z konstytucją, a więc nie stanowiło zamachu stanu.

Środowisko międzynarodowe było znacznie bardziej krytyczne. Większość państw, ONZ, UE, OPA i inne organizacje międzynarodowe potępiły pucz, odmówiły uznania Michelettiego i wycofały pomoc finansową. Stany Zjednoczone mocno zaangażowały się w mediacje między stronami konfliktu. Domagano się przywrócenia Zelayi na stanowisko, aby mógł odsłużyć swoją kadencję do końca.

Następne miesiące były grą w "kotka i myszkę". Przeciwnicy raz zbliżali się do porozumienia, tylko po to, by za chwilę z wszystkiego się wycofać. Tymczasem Honduranie coraz bardziej dotkliwie odczuwali skutki sankcji ekonomicznych, co zwiększało gwałtowność ulicznych protestów.

W końcu pod koniec listopada w Hondurasie odbyły się wybory prezydenckie. Wybrano nową głowę państwa, jednak kryzys ciągle trwa. Bez rozwiązania sprawy Zelayi, wyniki nie zostały zaakceptowane przez wiele państw, szczególnie latynoamerykańskich.

Wydarzenia po 28 czerwca są dowodem na to, że międzynarodowa dyplomacja przeżywa poważny kryzys. Pomimo zaangażowania potężnych negocjatorów i zastosowania bolesnych kar finansowych, rząd tymczasowy w Hondurasie nie ugiął się pod presją i kontynuował swoją nielegalną, według wielu, działalność.

Zamach w tym niewielkim państwie pokazuje także, że Ameryka Łacińska nadal jest podatna na polityczne przewroty przy pomocy wojska. Jest to o tyle niepokojące, że wiele latynoskich państw jest wewnętrznie ciągle stosunkowo niestabilnych. Nadzieje, że pucze są echem przeszłości, okazały się płonne.

Kolumbia-Ekwador-Wenezuela: O krok od wojny?

Relacje między prawicową Kolumbią a lewicowymi Wenezuelą i Ekwadorem od wielu lat były nieprzyjazne. W lipcu 2009 roku między tymi trzema państwami ponownie zawrzało.

Kolumbijczycy ogłosili, iż znaleźli nagranie, na którym wysoki rangą członek FARC czyta testament nieżyjącego już lidera organizacji, Manuela Marulandy. Według Bogoty, z filmu wynika, że Wenezuela i Ekwador pomagały rebeliantom, m.in. dostarczającym im broń, a oni wspierali finansowo kampanie prezydencką Rafael Correi, aktualnego prezydenta Ekwadoru.

Oskarżone państwa oczywiście wszystkiemu zaprzeczyły i oskarżyły Kolumbię o oszustwo. Zerwano stosunki dyplomatyczne, a Chavez groził nawet zamrożeniem wymiany handlowej. Kolejny etap konfliktu rozpoczął się w sierpniu, gdy Waszyngton i Bogota ogłosiły plan udostępnienia siedmiu kolumbijskich baz wojskowych siłom USA. Amerykanie utrzymują, iż w placówkach tych znajdzie się łącznie tylko 1400 osób (800 żołnierzy i 600 pracowników kontraktowych), którzy mają zwiększyć skuteczność amerykańsko-kolumbijskich operacji antynarkotykowych. Hugo Chavez i jego sojusznicy ostrzegli, że Stany Zjednoczone tak naprawdę chcą stworzyć sobie w Kolumbii bazę wypadową dla imperializmu i odnowienia kontroli nad Ameryką Łacińską. Umowa została podpisana pod koniec października.