Tortury i korupcja z błogosławieństwem Zachodu

wp.pl | dodane 2010-11-10 (08:42)

A A A

Despotyczne rządy szacha Rezy Pahlawiego zakończyła dopiero rewolucja islamska Chomeiniego (fot. AFP)

Kochał pieniądze, wojsko i samego siebie. Za jego rządów kwitła korupcja, dzięki której bogacił się on sam i jego faworyci. W tym samym czasie cały naród paraliżował strach przed służbą bezpieczeństwa, która torturowała i mordowała tysiące ludzi. Wszystko za cichym przyzwoleniem Zachodu, dla którego ropa i walka z komunizmem były ważniejsze niż prawa człowieka.

Iran, dawna Persja, leży na naftowej żyle złota. To dlatego światowe potęgi od czasu wynalezienia silników łakomym wzrokiem spoglądają w jego stronę. Pragną przejąć nad nim władzę. Brytyjczycy chcieli to zrobić obsadzając na tronie szacha Rezę Pahlawiego, który sprzyjał im aż do wybuchu II wojny światowej. Wtedy sytuacja diametralnie się zmieniła.

Zafascynowany Hitlerem i otoczony jego ludźmi szach był niewygodny i dla Londynu, i dla Moskwy. Jedni obawiali się zachwiania naftową potęgą, drudzy - ataku nazistów z regionu Morza Kaspijskiego. Najprostszym wyjściem było odsunięcie przywódcy od władzy i osadzenie na tronie kogoś, kim będzie można dyrygować. We wrześniu 1941 roku, pod presją Londynu i Moskwy, szach ustąpił miejsca swemu dużo mniej charyzmatycznemu synowi, Mohammadowi Rezie Pahlawiemu. Nastała złota era dla Brytyjczyków w Iranie. Do czasu.

Premier w piżamie

W 1951 nowo wybrany premier, ekscentryczny doktor prawa Mohammad Mossadegh, pokrzyżował szyki Brytyjczykom. Wcześniej, jako parlamentarzysta, zdobył uznanie kwiecistymi mowami, w których oskarżał ich o bezprawną kontrolę nad irańską ropą. Trzy dni po objęciu urzędu przekuł słowo w czyn - ogłosił nacjonalizację AIOC. Był to naftowy kolos, z którego Wielka Brytania czerpała ogromne pieniądze dzięki pakietowi 85% udziałów (pozostałe 15% miał Iran).

Londyn nie zamierzał puszczać wolno kury znoszącej złote jajka, dlatego sięgnął do całego arsenału środków, by powstrzymać zapędy niepokornego polityka. Posypały się groźby i sankcje. Wielka Brytania wystąpiła ze skargą do ONZ, wysłała w region Zatoki Perskiej swoją flotę i nałożyła embargo na irańskie towary.

Po stronie Brytyjczyków stał Zachód, którego kolonialne imperia zaczynały się kurczyć. Mossadegha popierał zaś Trzeci Świat, dla którego stał się ikoną antyimperializmu. Również w Iranie premier był szanowany, mimo iż, jak pisał Ryszard Kapuściński, spotkania biznesowe prowadził w piżamach, nieustannie narzekał na kiepskie zdrowie i zdarzało mu się publicznie płakać.

Premier był nieugięty. Jedna z brytyjskich gazet odnotowała, że prędzej dałby się ugotować w oleju niż podpisać koncesję dla Brytyjczyków. Ci rozpoczęli już przygotowania do zbrojnej interwencji, jednak nie uzyskali poparcia prezydenta Stanów Zjednoczonych Harry'ego Trumana. Pozostały tylko dwie opcje: odpuścić i zostawić Mossadegha przy władzy albo dokonać zamachu stanu. Churchill nie miał wątpliwości, którą opcję wybrać.

Rewolucja za grosze

Brytyjscy agenci zaczęli węszyć tuż po nacjonalizacji AIOC. Sojuszników szukali w Waszyngtonie. Nigdy wcześniej CIA nie przygotowała przewrotu rządowego, a Truman nie chciał stwarzać precedensu. Wkrótce jednak nastąpiła zmiana na fotelu prezydenta USA, a wraz z nią zmiana stanowiska wobec zamachu stanu w Iranie.

Przed prezydentem Dwightem Eisenhowerem Londyn roztoczył wizję zainfekowania Iranu radzieckim komunizmem i skusił korzyściami, jakie mogłyby płynąć z kontroli pokaźnej części ropy naftowej z Zatoki Perskiej. Eisenhower pobłogosławił plan.

W wyniku starannie przygotowanego zamachu stanu na irańskim tronie miał zasiąść szach, który byłby marionetką Waszyngtonu i Londynu. Największym problemem był jednak sam przyszły przywódca Iranu - Reza Pahlawi. Agenci amerykańskiego wywiadu (CIA) mieli wątpliwości, czy szach - chwiejny z natury, chowający głowę w piasek i obsesyjnie obawiający się brytyjskich intryg - zdoła udźwignąć ciężar zadania.

Plan zakładał zastosowanie intensywnej kampanii psychologicznej przeciwko Mossadeghowi. Operacją, której nadano kryptonim AJAX, kierował szef bliskowschodniej komórki CIA i wnuk prezydenta Theodore’a Roosevelta - Kermit Roosevelt. Jako James Lockridge wylądował w Bejrucie, skąd pustynią przejechał do Iranu. I zniknął. Czekał w ukryciu na sygnał do działania.

Tymczasem w Teheranie było już bardzo gorąco. Na ulicach pojawiały się plakaty z karykaturami Mossadegha, ukazywały się artykuły propagandowe. Prasa oskarżała go o skłanianie się ku komunizmowi, żydowski patronat, a nawet sympatyzowanie z Brytyjczykami. Według Richarda Cottama, byłego agenta CIA, cztery na pięć gazet wydawanych w Teheranie pracowało dla amerykańskiego wywiadu. Właściciel jednej z nich otrzymał 45 tys. dolarów "w nadziei, że przekształci gazetę w organ służący naszym (amerykańskim - red.) celom". Redaktorzy mieli przedstawić Mossadegha jako komunistycznego kolaboranta i fanatyka.

poprzednia następna

[1] 2 3

TAGI: mohammad mossadegh, mohammad reza pahlawi, cia, dyktatura, savak, tortury, operacja ajax

oceń

Podziel się

zobacz ranking wiadomości

wiadomości

galerie

"Kryzys zakładników"

w innych serwisach WP

Opinie

Masz pomysł? Uwagi? Napisz do nas!

Nick

Masz konto na WP? Zaloguj się Nie masz konta? Załóż konto!

Twoja opinia

Pozostało znaków: 4000

[Pokaż regulamin]

REGULAMIN

ostatnio aktywne | najnowsze | najstarsze | najczęściej oceniane | najczęściej odpowiadane

Ocena: 0 [0]

~Pinochet [2010-11-12 13:30]

bardzo dobrze napisany artykuł. Gratulacje dla Autora
tak powstał islamski fundamentalizm, jako obrona przez imperializmem Zachodu, teraz USA i izraela mają z czym walczyć, przy okazji napadając na kraje ze złożami np. litu (Afganistan) czy ropy (Irak). To wszystko Neokolonializm, w latach 60-tych ZSRR wywalił Zachód z kolonii finansujac miliardami $ partie komunistyczne w całym II świecie i to spowodowało że ludzie zaczęli myśleć i żądać wolności.