Fale arabskich rewolucji sięgną Iranu?

Afganistan.waw.pl | dodane 2011-02-25 (11:13)

A A A

Irański okręt wojenny przepływa przez Kanał Sueski (fot. AFP / STR)

Z jednej strony Iran popiera arabskie rewolucje, które zmiatają ze stołków kolejnych, nieprzychylnych temu krajowi przywódców. Z drugiej, Teheran nie pozwala na manifestacje opozycji na własnym podwórku. Irański balon nadmuchiwany przez Ahmadineżada i jego rząd kiedyś z pewnością również pęknie. Czy to ten moment? - zastanawia się Jakub Gustaw Gajda, orientalista i dziennikarz.

W obliczu "arabskiego przebudzenia” na Bliskim Wschodzie i upadku dyktatorów w Afryce Północnej, rząd Iranu początkowo popadł w prawdziwą euforię. Irańskie media całą swą uwagę poświęcały na niesienie narodowi pozytywnych wieści z Tunezji i Egiptu. Protesty, które nastąpiły wkrótce także w Jemenie, Jordanii i Bahrajnie nazwane zostały nawet przez ajatollaha Chameneiego "odpowiedzią bliskowschodnich społeczeństw na irańskie wezwanie do Rewolucji Islamskiej z 1979 roku". Tymczasem wśród narodu irańskiego sytuacja od wielu miesięcy jest niezwykle napięta, a lód pod nogami polityków Rewolucji Islamskiej z Chameneim i Ahmadineżadem na czele wydaje się być coraz cieńszy. Czy Iran wejdzie na ścieżkę kolejnej rewolucji?

Dzisiejszy Egipt, jak niegdyś Iran

Islamska Republika Iranu powstała w konsekwencji społecznego sprzeciwu wobec polityki proamerykańskiego szacha Mohammada Rezy Pahlawiego. Irański władca był w czasie niemal czterdziestu lat rządów wielokrotnie oskarżany o korupcję, sterował też niezwykle brutalną tajną policją - SAVAK. Kres jego rządów nadszedł dopiero w 1979 roku.

Czytaj więcej: Tortury i korupcja z błogosławieństwem Zachodu

Co istotne, irański ruch rewolucyjny nie ograniczał się początkowo do zwolenników stworzenia państwa opartego na prawie koranicznym. Pomimo tego, zwyciężył ten właśnie kierunek zaproponowany przez ajatollaha Chomeiniego, który był zdecydowanie najbardziej charyzmatycznym działaczem antyszachowskiej opozycji. Pod duchowym przywództwem Chomeiniego pozostałe wizje porewolucyjnego Iranu bardzo szybko zostały zmarginalizowane, a obrana została "jedyna słuszna droga” - Republika Islamska. Warto zwrócić uwagę na paralele pomiędzy genezą irańskiej rewolucji i nowych ruchów, które wystąpiły obecnie w świecie arabskim.

Tymczasem teokratyczny, antyamerykański i antyizraelski Iran, który wyrósł po rewolucji 1979 roku, postrzegany jest w świecie wyłącznie przez pryzmat skrajnego konserwatyzmu oraz realnego zagrożenia dla obecnego porządku. Większość państw zachodnich od trzech dekad wyczekuje upadku reżimu, który wielu wrogów posiada również wśród nielegalnej opozycji na własnym podwórku. Od 2009 roku po wyborach prezydenckich w Iranie uaktywnił się ruch nazwany "zieloną rewolucją” i choć wielu Irańczyków i rządy wielu państw widziały już nowy Iran, Republika Islamska okazała się systemem zbyt mocnym do obalenia. Ruch regularnie daje jednak o sobie znać.

Zobacz film z Iranu: Nie chcieli, by ktokolwiek to widział.

Analizując dzisiejszą sytuację w Iranie, niezwykle łatwo jest ulec propagandzie. Tymczasem rzeczywistość irańska nie jest tak dramatyczna, jak ją przedstawiają zwolennicy "zielonej rewolucji”, zachodnie media i wspierające ich rządy. Z pewnością też równie daleko dzisiejszej Islamskiej Republice do ideału, jakim określają ją władze Islamskiej Republiki. Racjonalnie patrząc, przyznać należy, że wojna o serca i umysły Irańczyków trwa, a społeczeństwo wydaje się zbyt podzielone, by obrać jeden spójny kierunek. Oczywiście, istnieją na irańskim gruncie mocne przesłanki do rewolucji, ale są i takie argumenty, które nakazują powątpiewać w jej rychłe nadejście.

Rewolucja na "tak”

Od wielu lat Stany Zjednoczone, Izrael i ich sojusznicy usilnie starają się walczyć z nieprzychylnym sobie reżimem, stosując sankcje gospodarcze. Czynnikiem zagrzewającym do tej walki są irańskie ambicje imperialne, wiązane ściśle z wywołującym kontrowersje programem atomowym. Mimo kolejnych rezolucji, Iran wytrwale obstaje przy swoim twierdzeniu, iż na równi z innymi mocarstwami posiada prawo do korzystania z energii nuklearnej. Teheran daje tym samym swoim adwersarzom okazję do nakładania nowych sankcji, blokad gospodarczych i zniechęcania inwestorów do jakiejkolwiek współpracy biznesowej z Iranem (jak dzieje się to w większości krajów europejskich).

Jasną sprawą jest, że ponad trzydzieści lat częściowej izolacji politycznej i przede wszystkim gospodarczej na arenie międzynarodowej znacząco odbija się na gospodarce tego 70-milionowego państwa. Iran i tak radzi sobie nieźle, bo posiada ogromne złoża ropy naftowej i gazu, których zakupem - mimo wszystko - nikt rozsądny w świecie nie pogardzi. Bolączką Iranu jest jednak brak napływu nowych technologii związanych między innymi z rafinacją ropy naftowej. Po tym jak rząd cofnął subsydia paliwowe, w ciągu ostatnich dwóch miesięcy ceny paliwa w Iranie wzrosły siedmiokrotnie (obecnie jest to mniej więcej połowa sumy, którą płacimy za litr benzyny w Polsce).