"Grozi nam powrót do średniowiecza"

wp.pl | aktualizacja 2011-08-01 (17:56)

A A A

Demonstracja islamistów w Tunisie, kwiecień 2011 (fot. AFP / Fethi Belaid)

Islamiści w Tunezji przeszli długą drogę. Przez lata tłamszeni przez władze, zepchnięci do podziemia i prześladowani, dzięki "jaśminowej rewolucji" wracają do łask. Po ustąpieniu dyktatora, znów mogą wystartować w wyborach. Jaki kawałek politycznego tortu wykroją dla siebie? I co się stanie z Tunezją, najbardziej liberalnym arabskim krajem, jeśli będzie to duży kawałek? "Grozi nam powrót do średniowiecza" - uważa część Tunezyjczyków.

- Powąchaj - Hela, żona taksówkarza Mohammeda, wyciąga dłoń pełną drobniutkich białych płatków. - Wiesz, co to jest? To jaśmin - odpowiada szybko przejęta, jakby zdradzała tajemnicę stworzenia. - To symbol naszej wolności. Wszystko się zmienia za jego sprawą. W-s-z-y-s-t-k-o - cedzi.

Faktycznie, gdy Tunezja uzyskiwała niepodległość od Francji 20 marca 1956 roku, pachniało jaśminem. Później kwiat jeszcze silniej splótł się z jej historią - nie tylko na przełomie 2010 i 2011 roku, gdy krajem wstrząsały masowe wystąpienia. Jaśminowe rewolty były bowiem w Tunezji dwie.

W 1987 roku premier Zin el-Abidin Ben Ali odsunął od władzy pogrążającego się w demencji ojca tunezyjskiej niepodległości, Habiba Bourguibę. O swoim "awansie" mówił z dumą: zrobiłem jaśminową rewolucję. Ponad 20 lat później tunezyjskie ulice znów zapachniały jaśminem - tym razem "kwiatowa"rewolucja zmiotła ze stołka Ben Alego.

Oba wydarzenia najsilniej odczuła pewna grupa ludzi. Pierwsze zepchnęło ich w otchłań, drugie - przywróciło do życia. Teraz, dzięki jaśminowi, wychodzą z podziemia. To islamiści.

Niespełnione marzenie

Tunezja mlekiem i miodem płynąca. Tunezja - dumny kraj kroczący na czele arabskiego korowodu, stąpającego drogą ku demokracji. Tunezja - kraina, gdzie wiara w Allaha nie przeszkadza noszeniu spódniczek mini. O tym wszystkim marzył wykształcony we Francji pierwszy prezydent kraju Habib Bourguiba - muzułmanin, który pokochał Zachód. - Bourguiba był wizjonerem. Nie myślał o tym, co będzie dzisiaj, jutro, za tydzień. Widział to, co będzie za 10, 20, 50 lat. Przykład? Namawiał Palestyńczyków, by wzięli to, co im zaproponowano w 1947 roku, podział ziemi z Izraelem, by zrobili, co w ich mocy, żeby zapanował pokój. Wyśmiali go. Powiedział wtedy: zobaczycie, nie będziecie mieć niczego, wasze domy będą płonąć, dzieci cierpieć, kobiety płakać, mężczyźni ginąć. I co, nie miał racji? - młody przewodnik Mouhaimen patrzy prosto w oczy, czeka na odpowiedź. Ma 25 lat, więc Bourguiby-prezydenta nie może pamiętać. Nie przeszkadza mu to w opowiadaniu o nim godzinami czy cytowaniu na wyrywki fragmentów jego przemówień. Dlatego ciężko mu przyznać, że "tata" Bourguiba nie był nieomylny.

Póki gospodarka Tunezji działała jak doskonale naoliwiony mechanizm, kraj rzeczywiście miał szansę na wielki sukces. Na początku lat 80. coś zaczęło jednak zgrzytać, a w połowie dekady machina była już mocno skorodowana. Skłócony i słaby rząd nie był w stanie podejmować decyzji. Jego notowania pikowały, a stagnacja gospodarcza mocno się do tego przyczyniła. Rosło bezrobocie, inflacja galopowała, przemysł dostawał zadyszki. Bieda coraz częściej zaglądała w oczy Tunezyjczykom. Kryzys paliwowy ograniczył eksport doskonałej jakości ropy wydobywanej na południu kraju. W 1985 roku płk Muammar Kadafi wypędził 40 tysięcy Tunezyjczyków pracujących w Libii. Rok później przyszła susza. Jeśli dodać do tego coraz bardziej nerwowe posunięcia władz i zwrot ku autorytaryzmowi, otrzymamy mieszankę wybuchową. W takich warunkach znaleźli się ludzie, którzy postanowili sięgnąć po nią, by podpalić kraj. A później, na jego zgliszczach, budować od nowa. Uzbrojeni w egzemplarze Świętej Księgi, Koranu, zabrali się do pracy.

Nikt nie może akceptować tego, że pewne jednostki chcą mieć monopol na wiarę i udają, że działają w imię Koranu lub świętych zasad islamu, by ukryć swe polityczne celeDriss Guiga, szef MSW

"Nie" dla islamistów

Bourguiba bał się wszelkich radykalizmów. Chciał, by jego rodacy podróżowali, nosili zachodnie stroje, kształcili się na najlepszych uniwersytetach, dyskutowali. Zamiast zamykać się w kokonie islamu, mieli otworzyć się na świat. Jego lęk przed fundamentalizmem pogłębił się po Rewolucji w Iranie w 1979 roku. Wcześniej islamskie ugrupowania z Hizb al-Tahrir al-Islami (Islamska Partia Wyzwolenia) i Harakat al-Ittijah al-Islami (MTI, Ruch na rzecz Tendencji Islamskich) na czele uważał za niegroźne. Po cichu nawet im sprzyjał - równoważyli w końcu wpływy lewicy. Jednak islamistom ciężko było zaakceptować drogę, którą obrał prezydent. - Pamiętam, że czuliśmy się obco we własnym kraju. Wychowani jako muzułmanie i Arabowie, odkryliśmy, że nasz kraj totalnie poddał się francuskim wpływom - wspominał Raszid Ghannuszi, lider MTI.

Po przewrocie w Iranie rząd Bourguiby wykonał delikatny ukłon w stronę tradycjonalizmu. - Jest nas sześć milionów muzułmanów. Wszyscy jesteśmy ruchem na rzecz tendencji islamskich. Nikt nie może akceptować tego, że pewne jednostki chcą mieć monopol na wiarę i udają, że działają w imię Koranu lub świętych zasad islamu, by ukryć swe polityczne cele - mówił Driss Guiga, szef MSW. Jednocześnie władze podszczypywały islamistów. Aresztowano 60 członków MTI, publikowano fałszywe raporty na temat ich działalności. Wydawało się, że dni tunezyjskich fundamentalistów są policzone. Był jednak ktoś, kto po cichu im sprzyjał. Ktoś, kto miał wielką władzę.