Kalendarium konfliktu w Irlandii Północnej

wp.pl | dodane 2009-02-03 (10:46)

A A A

Daty najważniejszych wydarzeń konfliktu w Ulsterze:

1171 r. – Król Anglii Henryk II ląduje na wybrzeżu Irlandii. Rozpoczyna się podbój Irlandii przez Anglię.

1348 r. – Irlandię nawiedza Czarna Śmierć. Od zarazy giną głównie Anglicy, skupieni w Dublinie i kilku innych umocnionych osadach. Irlandczyków zaraza nie dotyka w takim stopniu, co wykorzystują do odzyskania utraconych ziem.

1453-1487 – Wojna Dwóch Róż (wojna domowa o sukcesję w Anglii) osłabia presję Anglików w Irlandii. Irlandczycy oraz ulegli celtyckim wpływom kulturowym Anglicy wykorzystują i choć formalnie pozostają pod władzą Londynu, to w praktyce są samorządni.

1536 r. – Wielka rebelia Fitzgeraldów przeciw koronie.

1541 r. – Irlandia z prowincji (lordship) staje się królestwem, którego władcą ma być król Anglii. Jednak tylko garstka Irlandczyków uznała Henryka VIII także za głowę Kościoła i porzuciła katolicyzm. Choć po raz pierwszy w irlandzkim parlamencie pojawiają się nie tylko anglo-celtyccy lordowie, ale i wodzowie klanów, to wrogość pomiędzy narodami Irlandczyków i Anglików narastała – głównie za sprawą rozpoczynających się masowych wywłaszczeń.

1569-1573 – Pierwsze tzw. powstanie w Desmond (na południu wyspy) – kolejna wielka rebelia Fitzgeraldów przeciw koronie.

1579-1583 – Drugie powstanie w Desmond.

1594-1603 – Wojna Dziewięcioletnia na północy wyspy. Ostatni z całej serii tak dużych i krwawych buntów Irlandczyków. Po jego upadku Anglicy będą kontrolowali całą wyspę i dysponowali zcentralizowaną administracją na wyspie. Wodzowie klanowi zostają rozbrojeni. Ani Elżbieta I, ani Jakub I nie są w stanie przekonać Irlandczyków do porzucenia katolicyzmu.

1641-1653 – Wykorzystując rewolucję w Anglii, Irlandczycy ogłaszają niepodległość Konfederacji Irlandzkiej. Bunt krwawo tłumi Oliver Cromwell. Podczas oblężenie Droghedy zabito wszystkich katolickich kleryków i podpalono kościoły, w których schowała się ludność.

12 czerwca 1690 r. – Klęska katolickiego króla Jakuba Stuarta nad rzeką Boyne. Władzę obejmuje protestant, Wilhelm Orański. Wprowadzone zostaje prawo dyskryminujące katolików (m.in.: zakaz posiadania drogich koni, noszenia broni, uczenia w szkołach). W Ulsterze zaczęli osiedlać się szkoccy prezbiterianie. Po kilku wiekach protestanci będą stanowili większość w Irlandii Północnej.

1740-1741 – Wielki Głód wywołany dwoma wyjątkowo chłodnymi latami. 10% populacji traci życie, ok. 20% emigruje.

1798 r. – Powstanie Irlandzkie – jeden z najkrwawszych buntów na wyspie inspirowane Rewolucją Francuską. W walkach i masakrach ginie 50 tys. osób.

1801 r. – Irlandia staje się formalnie częścią Zjednoczonego Królestwa.

1803 r. – Kolejna irlandzka rebelia.

1845-51 – Wielki Głód. Umiera ok. 1,5 mln Irlandczyków, a 2 mln emigrują – głównie do Ameryki. Ponad sto lat później potomkowie irlandzkich emigrantów w USA będą głównym wsparciem dla Irlandzkiej Armii Republikańskiej (IRA).

1848 r. – Następne powstanie Irlandczyków.

1858 r. – powstaje Towarzystwo Fenianskie, prekursor IRA.

1867 r. – Jeszcze jeden wielki bunt w Irlandii.

23 kwietnia 1916 r. – Powstanie wielkanocne w Dublinie stłumione przez Brytyjczyków. Powieszono 16 przywódców, a setki aresztowano. Michael Collins przekształca Irlandzkich Ochotników w IRA.

1919 r. – Irlandczycy proklamują niepodległość. 15-tysięczna armia republikańska występuje przeciwko 50 tys. brytyjskich żołnierzy. IRA zaczyna kampanię terrorystyczną, zabija brytyjskich policjantów i Irlandczyków współpracujących z Anglikami.

1921 r. – Podpisanie traktatu kończącego wojnę domową. Powstaje Wolne Państwo Irlandzkie o statusie brytyjskiego dominium. Sześć ulsterskich hrabstw, w których dominowali protestanci pozostało pod rządami Londynu. Podział Irlandii stał się przyczyną wybuchu wojny domowej w Wolnym Państwie Irlandia pomiędzy zwolennikami podpisania traktatu, a jego przeciwnikami.

1922 r. – W zasadzce IRA ginie Michael Collins, współzałożyciel tej organizacji i zwolennik przyjęcia warunków pokoju.

1939 r. – IRA przeprowadza serię zamachów bombowych w Wielkiej Brytanii. Dwóch członków organizacji zostaje skazanych na śmierć.

1949 r. – Irlandia przekształca się w republikę. Ulster pozostaje brytyjski.

1966 r. – Seria zabójstw, które dokonuje protestancka organizacja – Ochotnicze Siły Ulsteru (UVF).

1969 r. – Dochodzi do kolejnych zamieszek. Ulsterska policja RUC wykorzystywana do tłumienia rozruchów składała się w 95% z protestantów. Katolicy traktują policjantów jak terrorystów. Londyn wysyła do Ulsteru oddziały wojskowe.

1970 r. – następuje rozłam w IRA. Część przyjmująca marksistowskie założenia postanawia rozciągnąć wpływy na biedniejsze warstwy katolickie, ale też protestanckie. Stawiają sobie cele socjalistyczne, odrzucając przemoc. Drugi odłam, Tymczasowa IRA twierdząc, że konflikt ma charakter narodowościowy, nie klasowy, pozostaje przy polityce terroru.

1971 r. – nowy premier Irlandii Północnej, Brian Faulkner stosuje taktykę masowych aresztowań. Tylko jednej nocy do aresztu trafiło 342 osoby – żadna z nich nie była protestantem. Jak się później okazało, wiele osób aresztowano bezpodstawnie. Oliwy do ognia dolały także doniesienie Europejskiej Komisji Praw Człowieka o stosowaniu tortur przez Anglików. O zdarzeniach z tamtego okresu opowiada film „W imię ojca” Jima Sheridana.

30 styczeń 1972 r. – „Krwawa niedziela” w Londonderry. Żołnierze brytyjscy zabijają 14 demonstrantów pokojowego marszu przeciwko prawu umożliwiającemu internowanie każdą osobę podejrzaną o terroryzm. Sześciu z zabitych miało 17 lat. Wkrótce fala przemocy zalewa Irlandię Północną. Nastąpiło zawieszenie lokalnego parlamentu w Ulsterze, a bezpośrednie rządy przejął Londyn. Na podstawie tych wydarzeń powstał film Paula Greengrassa „Krwawa niedziela”, a U2 nagrało piosenkę „Sunday Bloody Sunday” – wbrew intencjom muzyków, wykorzystywaną przez IRA.

21 lipca 1972 r. –„Krwawy piątek” – 22 bomby IRA zabiły w Belfaście 9 osób. Początek najbardziej krwawych zamachów Tymczasowej IRA.

21 listopada 1974 r. – 21 osób ginie w zamachach bombowych w dwóch pubach w Birmingham.

1975 r. – Niemal codziennie ginie kilka osób. Po stronie republikanów zamachów dokonuje Tymczasowa IRA. Organizacja przez 30 lat konfliktu zabiła w sumie 2 tys. ludzi, w tym 400 brytyjskich żołnierzy. Ze strony protestanckiej zamachy przeprowadzały paramilitarne organizacje jak Ulsterska Armia Ochotnicza (UDA), Ochotnicze Siły Patriotyczne (LVF) czy UVF. W sumie protestanckie bojówki są odpowiedzialne za śmierć około 3 tys. osób. Ich działania pochłonęły dwukrotnie więcej ofiar wśród cywilów niż zamachy IRA, która koncentrowała się na akcjach wymierzonych w wojska brytyjskie. 27 sierpnia 1979 r. – IRA dokonuje dwóch zamachów bombowych. Zginęli: lord Louis Mountbatten, ostatni wicekról Indii oraz 18 brytyjskich żołnierzy.

1981 r. – W więzieniu w Maze w strajku głodowym umiera 10 republikanów, w tym ówczesny lider IRA – Bobby Sands. Domagali się uzyskania status więźnia politycznego.

12 października 1984 r. – eksplozja na konferencji brytyjskiej Partii Konserwatywnej, premier Margaret Thatcher ledwo uchodzi z życiem.

1996 r. – Amerykański senator George Mitchell proponuje rozmowy i plan pokojowy, który doprowadza do obecnego porozumienia.

10 kwietnia 1998 r. – W Wielki Piątek władze Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej podpisują porozumienie pokojowe. Kontrasygnaty składają przedstawiciele największych partii politycznych Irlandii Północnej. Za twórców porozumienia uważa się katolickiego polityka Johna Hume'a oraz przedstawiciela protestantów Davida Trimble. Za swój wkład w pokojowe rozwiązanie konfliktu zostali oni uhonorowani pokojową Nagrodą Nobla w 1998 r.

15 sierpnia 1998 r. – część ekstremistów nie uznaje postanowień wielkopiątkowych. Zostaje założona Prawdziwa IRA, która dokonuje zamachu bombowego w północnoirlandzkim miasteczku Omagh. Zginęło 29 osób, a 200 zostało rannych. Wybuch była największym aktem okrucieństwa w ciągu trzydziestoletniego konfliktu. IRA traci w wyniku zamachu wielu swoich zwolenników.

2005 r. – IRA oficjalnie ogłosiła koniec walki i złożyła 150 ton broni.

(mp)

TAGI: terroryzm, ira, królowa, ulster, republikanie, wielka brytania, irlandia, anglia, katolicy

oceń