Ekspert dla WP: Kosowo długo nie będzie suwerenne

wp.pl | dodane 2009-02-17 (11:13)

A A A

Dawna i nowa flaga Kosowa (fot. AFP / Armend Nimani)

- Kosowo długo nie będzie suwerennym państwem – tak sytuację najmłodszego państwa w Europie podsumowuje dla Wirtualnej Polski ekspert ds. Bałkanów, analityk Ośrodka Studiów Wschodnich Adam Balcer. W pierwszą rocznicę ogłoszenia niepodległości analizujemy sytuację najmłodszego państwa Europy, które wciąż budzi kontrowersje i niepokój.

Paweł Orłowski: Właśnie mija rok od momentu, kiedy parlament Kosowa jednostronnie ogłosił niepodległość. Jakby pan podsumował ten pierwszy rok? Czy Kosowo jest już faktycznie niepodległym państwem?

Adam Balcer: Kosowo przez długi czas nie będzie faktycznie niepodległym państwem. Nie taki był jednak zamiar Zachodu w momencie poparcia idei niepodległości. Już w trakcie negocjacji wszyscy uczestnicy, w tym Kosowarzy, wiedzieli, że Kosowo nie będzie państwem suwerennym – po pierwsze pod względem ekonomicznym, po drugie politycznym. Godzono się na to, że będzie to protektorat Unii Europejskiej. Potrzeba jeszcze dużo czasu, żeby Kosowo wyszło na prostą. Jest przecież po Mołdawii najbiedniejszym krajem Europy.

W efekcie olbrzymią rolę odgrywa pomoc finansowa z Zachodu, a także przekazy finansowe od kosowskich gastarbeiterów pracujących na Zachodzie. Na ponad 2 miliony obywateli około 400 tys. pracuje na Zachodzie. W wymiarze ekonomicznym pewien potencjał Kosowa stanowią duże złoża surowców, w tym węgla. Długoterminową perspektywą Kosowa jest wykorzystanie złóż węgla przy zastosowaniu nowoczesnych technologii, jak np. elektrowni węglowych nowego typu. Kosowo potrzebuje nowej elektrowni, gdyż do tej pory ma problemy z dostawami prądu. W tej chwili funkcjonują tam tylko stare, rozwalające się elektrownie jeszcze z czasów komunizmu.

Kto będzie inwestorem?

- Przetarg odbędzie się w tym roku. Zainteresowani są: czeski koncern ČEZ, niemiecki RWE oraz firmy włoskie, greckie i amerykańskie. To będzie wielka inwestycja warta około 3,5 miliarda euro. W tym roku ma zostać także sprzedana koncesja na nową dużą sieć komórkową. Ta inwestycja może być warta nawet miliard euro. Na rynku jest jeszcze dużo miejsce na nowe banki. Do sprywatyzowania jest sporo przedsiębiorstw.

To bardzo duże środki, jak na niemal najbiedniejsze państwo w Europie. Kto jest głównym sponsorem kosowskiej niepodległości?

- Najważniejszym donatorem jest Unia Europejska, na drugiej pozycji znajdują się Stany Zjednoczone, także inne państwa Zachodu.

Mówimy o gospodarce. Co z wymiarem politycznym suwerenności?

- Kosowo równie nieprędko będzie suwerenne politycznie. Konstytucja Kosowa, przyjęta w zeszłym roku, opracowana na założeniach planu Marti Ahtisaari’ego stwierdza wprost, że pierwszeństwo przed prawami Kosowa ma plan. Przedstawiciel Unii Europejskiej, który zarządza tym protektoratem ma prawo weta w stosunku do najważniejszych decyzji. Europejska misja administracyjno-policyjna EULEX zarządza takimi kwestiami jak funkcjonowanie sądów, policji, walka ze zorganizowaną przestępczością, budowa państwa prawa, walka z korupcją itd.

Zapisy konstytucji przyznają bodaj najszerszą na świecie autonomię ludności, stanowiącej mniejszość narodową, czyli Serbom. Kosowo według konstytucji jest państwem wszystkich obywateli. Konstytucja nie wymienia żadnego narodu jako państwowego. Stwierdza, że Kosowo nie może zmienić swoich granic, przyłączyć się do jakiegoś państwa, ani przyłączyć fragmentu jakiegoś państwa do swojego terytorium. Ewentualna zmiana tego zapisu konstytucji musiałaby być poparta przez mniejszość serbską. Ten zapis to zduszenie w zarodku jakichkolwiek tendencji wielkoalbańskich. To identyczna sytuacja jak w Austrii 1955 r. Tam również zjednoczenie z Niemcami zależało od zgody mocarstw.

Serbowie mówią czasem o podziale Kosowa. Jednak zmiana granic jest bardzo mało prawdopodobna, gdyż zwłaszcza Amerykanie już za dużo zainwestowali w budowanie sobie takiego bałkańskiego Izraela. Albańczycy są dla nich tym, czym Kurdowie w północnym Iraku, albo Izrael na Bliskim Wschodzie. Albańczycy sami o sobie mówią, że są janczarami Amerykanów. A są w zdecydowanej większości muzułmanami. To jest precedens. Zmiana granic otworzyłaby puszkę Pandory, gdyż granice wewnętrzne z Jugosławii z 1974 r. stanowią podstawę nowych państw.