Kalendarium konfliktu w Tybecie

wp.pl | dodane 2009-03-19 (12:47)

A A A

Najważniejsze wydarzenia w historii Tybetu:

VII w.. – Tybetańskie księstwa konsolidują się w jedno królestwo, a to staje się cesarstwem. Cesarz Songtsän Gampo zaprasza do kraju buddyjskich mnichów.

VIII-IX w. – Cesarstwo Tybetańskie jest dominującą siłą w Azji Środkowej.

842 r. – Cesarstwo ulega rozbiciu pomiędzy synów cesarza Lngdarmy.

1247 r. – Mongołowie podbijają Tybet.

1271 r. – Imperium Mongolskie konsoliduje się. Chan Kubilaj rządzi zarówno Chinami, jak i Tybetem.

XIV/XV w. – Powstaje buddyjska szkoła Gelugpa, czyli tzw. Żółte Czapki.

1391 r. – Narodziny Genduna Drupa, I Dalajlamy, przywódcy Żółtych Czapek. Wielcy lamowie – wśród nich dalajlama – mają być inkarnacjami wielkich buddyjskich mistrzów, nazywanych Tulku.

1571 r. – III Dalajlama rozpoznaje w Altan-Chanie wcielenie wielkiego chana Kubilaja, podczas gdy Sonam Gyatso, III Dalajlama, miał być reinkarnacją mnicha, który Kubilaja nawrócił na buddyzm. Żółte Czapki zyskują protektorów, którzy pozwolą na wyparcie z Tybetu innych szkół buddyjskich.

1599 r. – Mnisi rozpoznają IV Dalajlamę we wnuku mongolskiego Altan-Chana.

I połowa XVII w. – V Dalajlama jednoczy Tybet pozostając pod protekcją Mongołów. Cały obszar podlega już bezpośredniej władzy mnichów, czyli kraj charakteryzuje teokratyczny system władzy.

1724 r. – Chiny odrywają prowincje Amdo i Kham (wschodnia część kraju) od reszty Tybetu.

1751 r. – Ostateczny koniec mongolskich wpływów w Tybecie. Chiński cesarz Quianlong z dynastii mandżurskiej Qing wysyła do Tybetu ambanów. Zdaniem dzisiejszych Tybetańczyków mieli pełnić rolę ambasadorów. Zdaniem Chińczyków – byli gubernatorami Tybetu. Tybet nie płaci jednak żadnej daniny Pekinowi.

1788 r. – Królestwo Nepalu dokonuje inwazji na Tybet. Tybetańczycy są bezsilni i na pomoc rusza im chińska armia.

1791 r. – Nepalczycy zostają pokonani. Rosną wpływy Pekinu w Tybecie. Ambanowie mają zajmować się polityką zagraniczną i sprawami obrony Tybetu. Pozostałe kompetencje pozostają jednak do dyspozycji dalajlamy.

XIX w. – Kryzys Cesarstwa Chin. Tybet uniezależnia się od Pekinu.

1904 r. – Inwazja sił brytyjskich na Tybet. Najwyżsi lamowie uciekają. Anglicy dokonują masakry 2 tys. tybetańskich żołnierzy (na rozkaz dalajlamy biernie przyglądających się przemarszowi sił inwazyjnych). Deklaracje o podboju Tybetu nie mają żadnej siły sprawczej. Anglicy wracają do Indii.

1912 r. – Formalne i praktyczne uzyskanie pełnej niepodległości przez Tybet – wynika z rozpadu Chin na kawałki i wojny domowej tzw. panów wojny. Tybetańczycy odzyskują kontrolę nad większością obszarów wschodnich, zajętych przeszło sto lat wcześniej przez Chińczyków.

1933 r. – Umiera XIII Dalajlama.

1939 – Ceremonia przekazania władzy czteroletniemu Tenzinowi Gyatso, który będzie rządził jako XIV Dalajlama. Pozostaje on przywódcą Tybetańczyków do dziś. Tybet zaczyna zabiegać o międzynarodowe uznanie jego niepodległości. W tym czasie Chiny toczą walkę z Japończykami, a wkrótce wybucha wojna domowa między nacjonalistami a komunistami.

1946 r. – Tybet wysyła swoich dyplomatów w celu nawiązania oficjalnych stosunków dyplomatycznych z Indiami.

1947 r. –Tybet – jako niepodległy kraj – wysyła swoich przedstawicieli na Azjatycką Konferencję Relacji Międzynarodowych w New Dehli, po raz pierwszy prezentując światu swoją flagę narodową.

1950 r. – Komunistyczna armia chińska dokonuje inwazji na Tybet.

1951 r. – Dalajlama godzi się na podległość Tybetu wobec Chin. Rząd dalajlamy zgodnie z podpisanym porozumieniem zachował znaczną autonomię.

1956 r. – Komunistyczne reformy przeprowadzane we wschodnim Kham i Amdo (traktowanych ponownie jako chińskie terytorium) wywołują powstanie Tybetańczyków.

1959 r. – Krwawe stłumienie powstania. Dalajlama udaje się na wygnanie. Wkrótce powstaje rząd Tybetu na uchodźstwie z siedzibą w indyjskiej miejscowości Dharmasala. Panczenlama – drugi lama w hierarchii – staje się więźniem i figurantem w rękach Pekinu. Tybet podlega brutalnie przeprowadzanym reformom, niszczona jest dawna kultura i struktury społeczne. Rozpoczyna się kolonizacja Tybetu przez Chińczyków. Obecnie w granicach Tybetu, jakich widzą to państwo tybetańscy działacze niepodległościowi, mieszka 10,5 mln Chińczyków i 5,2 mln Tybetańczyków.

1966-1976 r. – Nasilenie represji w Tybecie w związku z Rewolucją Kulturalną. Zniszczeniu ulega większość klasztorów, mnisi są mordowani i więzieni.

1969 r. – Powstanie Tybetańczyków, któremu przewodzi mnich Thrinley Chodron. Bunt zostaje szybko stłumiony.

1995 r. – Dalajlama rozpoznaje w 6-letnim chłopcu o nazwisku Gedhun Choekyi Nyima, kolejnego, XI Panczenlamę. Tymczasem Chińskie władze namaszczają na to stanowisko innego chłopca – Gyancaina Norbu, urodzonego w Pekinie. Mieszkający na terenie Tybetu Gedhun Choekyi Nyima wkrótce po ogłoszeniu wyboru znika wraz z rodziną, a o ich uwięzienie Tybetańczycy mieszkający w Indiach oskarżają Pekin.

2008 r. – Olimpiada w Pekinie jest okazją do manifestowania przez świat poparcia dla walki Tybetańczyków o samostanowienie. Dalajlama ostrożnie stara się jedynie drogą mediacji uzyskać dla Tybetu autonomię, prawo do własnego języka, swobody wyznawania religii. Rozmowy nie przynoszą rozstrzygnięcia.

Łukasz Komuda

TAGI: konflikt, tybet, niepodległość, chiny, walka, kalendarium, historia, powstanie

oceń