Kalendarium konfliktów w Iraku

wp.pl | dodane 2009-01-02 (15:07)

A A A

Napięcia w Zatoce Perskiej:

XVI w. – Tereny Iraku opanowują Turcy. Często toczą o niego wojny z sąsiednią Persją.

1918 r. – Obszar Iraku staje się brytyjskim terytorium mandatowym Ligi Narodów. Wybychają antybrytyjskie powstania tłumione bombardowaniami i użyciem broni chemicznej (gaz musztardowy). Brytyjczycy osadzili na tronie emira Abd Allaha Fajsala, którego przodkiem był dziadek Mahometa.

1932 r. – Powstaje Irak jako państwo. Rządzi w nim dynastia Haszymidów (do której należał też emir Fajsal), podobnie jak w sąsiedniej Jordanii.

1940 r. – Kolejna próba wyjścia spod kontroli Anglików, zakończona 30 dniową wojną brytyjsko-iracką i zajęciem Iraku przez wojska brytyjskie.

1958 r. – Zamach stanu obala monarchię. Powstaje republika Iraku.

1963 r. – Nacjonalistyczno-socjalistyczna partia Baas przeprowadza zamach stanu.

1968 r. – Baas uzyskuje pełną władzę w Iraku.

1979 r. – Saddam Husajn odsuwa od władzy wcześniejszego prezydenta i szefa partii Baas – Ahmeda Hassana al-Bakra. Sam staje się praktycznie dyktatorem Iraku, tłumiąc ruchy opozycyjne w zalążkach.

1980 r. – Początek wojny iracko-irańskiej. Pretekstem jest zatarg graniczny o Shatt al-Arab – połączone ujście do Zatoki Perskiej rzek Tygrys i Eufrat.

1981 r. – Izraelskie lotnictwo bombarduje zbudowany z francuską pomocą reaktor jądrowy Osirak w miejscowości Tuwaitha koło Bagdadu obawiając się, że może być to początek irackiego programu budowy broni atomowej.

1985 r. – Wybuch powstania Kurdów. Armia iracka używa – podobnie jak przeciw Irańczykom – broni chemicznej. Najkrwawszym epizodem jest masakra kurdyjskiego miasta Halabdża, gdzie od broni chemicznej ginie 5 tys. osób.

1988 r. – Zawieszenie broni w wojnie iracko-irańskiej. Wojna kosztowała miliony ofiar, a jej koszt finansowy oszacowano na 400 mld dolarów. Nie przyniosła rozstrzygnięcia.

1990 r. – Irak wystosowuje roszczenia do terytorium Kuwejtu, po czym zajmuje ten mały kraj w ciągu kilkudniowej operacji militarnej.

1991 r. – Operacja Pustynna Burza prowadzi do wyzwolenia Kuwejtu. W koalicji antyirackiej bierze udział 38 krajów z całego świata (w tym z Polski). Irak dokonuje kilkudziesięciu ataków rakietowych na cele w Izraelu i Arabii Saudyjskiej. Nie dokonuje jednak większych zniszczeń i nie używa przy tym broni masowego rażenia.
Na południu kraju dochodzi do wybuchu powstania szyitów, a na północy – Kurdów. Powstania nie uzyskują realnego wsparcia ani ONZ, ani Zachodu i zostają krwawo stłumione.

1998 r. - Husajn zrywa współpracę z inspektorami ONZ, oskarżając ich o działalność szpiegowską na rzecz USA oraz o przedłużanie inspekcji w celu przeciwdziałania zdjęciu nałożonych sankcji, w ramach których Irak ma prawo do eksportu tylko niewielkiej ilości ropy, za którą może kupować wyłącznie żywność i leki.
Sankcje prowadzą pośrednio do śmierci nawet pół miliona irackich dzieci. Kongres USA przegłosowuje Iraq Liberation Act, który miał pozwolić na finansowe i polityczne wspieranie opozycji w Iraku.

2001 r. – 11 września dochodzi do ataku na WTC w Nowym Jorku. Amerykanie oskarżają Irak o wspieranie terroryzmu z al-Kaidą włącznie oraz o produkcję broni masowego rażenia. Irak wraz z Iranem i Koreą Północną staje się częścią „osi zła”, której nieformalnie wojnę wypowiadają Stany Zjednoczone.

2002 r. – Ruszają ataki lotnicze na terytorium Iraku.

2003 r. – Operacja „Iracka Wolność” zaczyna się 20 marca o 5:34 rano. 9 kwietnia zostaje zdobyty Bagdad, a 1 maja prezydent George W. Bush ogłasza koniec poważnych działań militarnych na terenie Iraku i zwycięstwo nad reżimem Husajna. W lipcu giną obaj synowie dyktatora, a w grudniu on sam zostaje ujęty w swojej kryjówce niedaleko Tikritu.
W Iraku alianci wprowadzają własną administrację oraz powołują Radę Zarządzającą złożoną z przedstawicieli głównych grup ludności – szyitów, sunnitów i Kurdów – w proporcjach w przybliżeniu odpowiadających proporcjom ludnościowym Iraku, w większości jednak złożoną z emigrantów prześladowanych przez reżim Husajna, którzy powrócili do Iraku po jego upadku.

2004 r. – 1 marca Rada Zarządzająca przyjęła tymczasową konstytucję Iraku. 28 czerwca władzę w Iraku przejął tymczasowy rząd kierowany przez Ijada Alawiego, co formalnie zakończyło amerykańską okupację Iraku. Wojska Stanów Zjednoczonych i ich sojuszników pozostały jednak w Iraku. W tym okresie rebelianci i terroryści skoncentrowali swoje ataki na przedstawicielach nowych władz irackich. Powszechne stały się porwania ludzi (z pobudek politycznych, albo dla okupu).

2005 r. – W wyborach parlamentarnych 30 stycznia wzięło udział 59 proc. uprawnionych do głosowania. Byli to w większości szyici i Kurdowie. Nic dziwnego, że to właśnie ich ugrupowania zdobyły większość w parlamencie, co jeszcze nasiliło ataki na wojska koalicji, nowo tworzone wojska i policję iracką oraz irackich polityków i urzędników współpracujących z Amerykanami.

2006 r. – 5 listopada Saddam Husajn został skazany przez bagdadzki trybunał na karę śmierci w procesie o masakrę 148 szyitów. Wyrok wykonano 30 grudnia. Były dyktator został powieszony.

TAGI: iran, kurdowie, irak, husajn

oceń