Miał imię boga, ale zgotował ludziom piekło

wp.pl | dodane 2010-09-20 (16:44)

A A A

Apollo Milton Obote (fot. AFP)

Apollo Milton Obote najpierw poprowadził Ugandę do wolności, a potem sam zniewolił ją przy pomocy brutalnej armii i tajnych służb. Rządził dwukrotnie, był odpowiedzialny za śmierć setek tysięcy ludzi. Stworzył także innego tyrana - Idiego Amina.

W 1962 roku Ugandyjczycy mieli co świętować. Ich kraj uzyskał właśnie niepodległość, a oni, w przeciwieństwie do sąsiadów z Tanzanii, Kenii i Sudanu, nie musieli zapłacić za to własną krwią. Starannie opracowana konstytucja pozwalała wierzyć, że liczne ugandyjskie plemiona będą potrafiły żyć ze sobą w zgodzie.

Nic z tego nie wyszło. Po dziesięciu latach rządził tam już Idi Amin, najgorszy z wszystkich afrykańskich tyranów, symbol okrucieństwa, pychy i głupoty. Dekadę później kraj pogrążony był w wojnie domowej, która niczym sęp rozszarpywała to, co pozostało z nieszczęśliwej Ugandy. Ptaki żerowały też na tysiącach niepochowanych zwłok, które pokryły ugandyjskie pola, wzgórza i brzegi rzek.

Niepodległość, Amina i konflikt łączy jedna postać - Milton Obote. To on był człowiekiem, w którego rękach dwukrotnie spoczął los Ugandy, jej premierem i prezydentem, władcą absolutnym. Mógł uczynić z niej stabilne i bezpieczne państwo. Stworzył piekło wraz z demonami.

Młody aktywista

Obote urodził się w wielodzietnej chłopskiej rodzinie w północnej wiosce Akoro w 1925 roku. Jego ojciec był jednym z lokalnych liderów plemienia Langi. Po ukończeniu nauki w protestanckiej szkole misjonarskiej, Milton rozpoczął ogólne studia humanistyczne na prestiżowym uniwersytecie w Mekerere. Po dwóch latach został wyrzucony z uczelni za udział w strajku. Dyplom zdobył później dzięki kursom korespondencyjnym.

Na początku lat 50. przeniósł się do Kenii, gdzie imał się różnych zajęć - pracował m.in. jako pomocnik w przetwórni cukru i urzędnik. Z czasem aktywnie zainteresował się polityką. Gdy Brytyjczycy zdelegalizowali kenijskie partie, Obote brał udział w organizowaniu tajnych spotkań działaczy zgromadzonych wokół Jomo Kenyatty, ojca niepodległości Kenii. Było to zajęcie ryzykowne, wymagające dużej odwagi.

Serce i ambicje ciągnęły jednak młodego aktywistę do ojczyzny, której przyszłość jawiła się ciągle niepewnie. Utworzony przez Wielką Brytanię w XIX wieku protektorat Ugandy złożony był z wielu średniowiecznych, niegdyś potężnych i niezależnych, afrykańskich królestw. Część z nich miała własne państwowe marzenia, pobudzane przez coraz wyraźniejszy zapach rozkładu Imperium Brytyjskiego. Obawiano się, że po uzyskaniu niepodległości Uganda zostanie rozerwana od wewnątrz przez plemienne walki o wpływy.

Aby zapobiec tragedii, ugandyjscy politycy, wśród których Obote - świetny mówca i przebiegły gracz - miał już wysoką pozycję, uszyli wraz z Brytyjczykami konstytucję skrojoną na ugandyjski wymiar. Uganda miała stać się wolnym państwem z rządem wybranym w demokratycznych wyborach. Najważniejsze królestwa - Bunyoro, Toro, Ankole i Buganda - zyskałyby znaczną autonomię, jednak nadal wchodziłyby w skład federacji i podlegały władzy centralnej.

Plan zdawał się działać. W kwietniu 1962 roku zwyciężyła partia Obote, Uganda People’s Congress (UPC), a jego samego ogłoszono premierem. Prezydentem, bez większej władzy wykonawczej, został kabaka sir Edward Frederick Mutesa II - król Bugandy. Zrzucanie kolonialnych kajdan było praktycznie bezbolesne. Krajem nie wstrząsnęły walki etniczne, a tradycyjni władcy deklarowali chęć współpracy z mężami stanu nowej generacji. Wysokie światowe ceny kawy, bawełny i herbaty - głównych towarów eksportowych Ugandy - pozwoliły zgromadzić spore oszczędności w państwowym skarbcu i wierzyć, że wszystko będzie dobrze.

Zmiana skóry

Elegancki, elokwentny Obote spodobał się światowym i afrykańskim przywódcom. Mimo lekko socjalistycznego podejścia do gospodarki, potrafił skutecznie zachować neutralność w sporze między Zachodem a Wschodem i przyciągnąć zagranicznych inwestorów. Wspierał niepodległościowe dążenia innych kolonii i protektoratów. Był jednym z głównych projektantów Organizacji Jedności Afrykańskiej.

Na własnym podwórku Obote pokazywał jednak inną twarz. Nie było to oblicze zdolnego do kompromisów młodego demokraty, lecz nieprzejednanego autokraty. Milton głęboko wierzył, że jest jedyną osobą zdolną dobrze pokierować Ugandą. Nie miał zamiaru dzielić się władzą ani z przedstawicielami innych partii, ani z regionalnymi królami, którymi gardził, uważając ich za zakurzone relikty zamierzchłej przeszłości.