Wiemy, jakie dokumenty mogą opublikować Rosjanie

wp.pl | dodane 2009-08-28 (09:25)

A A A

Józef Beck miał w swoim otoczeniu radzieckiego szpiega (fot. wikipedia.org)

Rosjanie mogą ujawnić dokumenty polskiego wywiadu wojskowego oraz raporty radzieckich szpiegów działających przed wojną w Polsce, twierdzą rozmówcy Wirtualnej Polski. Możemy się spodziewać wyboru dokumentów, który będzie udowadniał, że wrogo nastawiona do ZSRR Polska dążyła do sojuszu z Hitlerem.

- Rosyjska Służba Wywiadu Zagranicznego opublikuje zapewne dokumenty polskiego wywiadu i kontrwywiadu wojskowego, które znajdują się w Moskwie – twierdzi w rozmowie z Wirtualną Polską Łukasz Adamski politolog i historyk z Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych. - Mogą również ujawnić raporty i doniesienia agentów radzieckich pracujących w Polsce - zaznacza prof. Mariusz Wołos, stały przedstawiciel PAN w Moskwie.

Zdaniem Adamskiego możemy się spodziewać wyboru dokumentów, który będzie pokazywał Polskę jako państwo nastawione przyjaźnie do Trzeciej Rzeszy, a wrogo do ZSRR.

Radziecki szpieg w otoczeniu Becka

Rosjanie po 1945 roku weszli w posiadanie części archiwów państwowych Drugiej Rzeczypospolitej. Wśród przejętych dokumentów znalazła się część archiwów II Oddziału Sztabu Głównego Wojska Polskiego, czyli wywiadu i kontrwywiadu wojskowego. - W zbiorze tym znajdują się doniesienia agenturalne oraz raporty attaches wojskowych, w tym również attaches z Moskwy (Referat Wschód) - twierdzi prof. Wołos przedstawiciel Polskiej Akademii Nauk przy rosyjskim odpowiedniku tej instytucji, który badał zawartość rosyjskich archiwów.

- Po II wojnie światowej w ręce Rosjan dostały się dokumenty będące wcześniej w posiadaniu hitlerowców. Są one obecnie zdeponowane i przechowywane w Rosyjskim Państwowym Archiwum Wojskowym w Moskwie - opisuje Wołos.

W opinii polskiego historyka pracującego w Moskwie, nie te dokumenty będą jednak najciekawsze. Polscy badacze mieli do nich już dostęp i wielu korzystało z tych zbiorów przy własnych projektach badawczych.

- Rosjanie mogą ujawnić raporty i doniesienia swoich agentów pracujących w Polsce. Na przykład: jest niemal pewne, że posiadali oni w strukturach polskiego MSZ agenta, zajmującego wysokie stanowisko w polskiej dyplomacji i będącego jednym z bliskich współpracowników Józefa Becka - twierdzi prof. Wołos, dodając, że wzmianki na ten temat znajdowały już się w publikacjach naukowych Olega Kena czy też Pawła Piotra Wieczorkiewicza.

Wołos podkreśla jednak, że "dokumenty wywiadu mają charakter informacyjny (często zresztą błędny), a nie decyzyjny". Ich znaczenia dla polityki państwa nie należy przeceniać. - Tym bardziej, że agentura nie gardziła żadnym źródłem informacji, często źle zorientowanym lub nawet celowo wprowadzającym interlokutora w błąd - dodaje.

Rewelacji raczej nie będzie

Obaj rozmówcy Wirtualnej Polski zgadzają się, że istnieją nikłe szanse, by w zapowiadanej publikacji znalazły się dokumenty, które radykalnie zmienią obraz polskiej polityki okresu międzywojennego. Mogą okazać się o tyle wartościowe, że pokażą metody pracy radzieckiego wywiadu w Drugiej Rzeczypospolitej w latach 30. - Trzeba będzie podejść do nich sine ira et studio, rozpatrując je w szerszym kontekście i w odwołaniu do źródeł już znanych - podkreśla prof. Wołos .

- Można przypuszczać, że Rosjanie będą chcieli pokazać Polskę jako kraj chętny do współpracy z Trzecią Rzeszą, który żywił niczym nie uzasadnioną niechęć do ZSRR - dodaje Adamski. Archiwa II Oddziały Sztabu Głównego Wojska Polskiego, czyli wywiadu i kontrwywiadu wojskowego mogłyby prawdopodobnie zawierać dokumenty potwierdzające częściowo taką tezę, uważa Adamski.

- II Oddział Sztabu Głównego prowadził przed wojną tzw. „politykę prometeizmu”, ukierunkowaną na to, aby wzmacniać antybolszewickie separatystyczne ruchy narodów kaukaskich czy Ukraińców – mówi Adamski. Jego zdaniem, ZSRR odbierał działania polskich służb specjalnych jako realne zagrożenie dla siebie. Była to zresztą słuszna diagnoza, bo polski wywiad był bardzo dobry.

- Jeszcze na początku lat 30 Stalin uważał, że Polska szykuje „pochód wyzwoleńczy” przeciw ZSRR i że chce wykorzystać opór ukraińskiego chłopstwa przed kolektywizacją, ażeby oderwać Ukrainę od Związku Radzieckiego. Nie jest wykluczone, że II oddział sztabu sugerował takie działania polskim władzom – twierdzi historyk.

Jak podkreśla Adamski, polski rząd nigdy jednak nie zdecydował się na otwarte działania w tym kierunku. - Po pierwsze byłoby to zerwaniem pokoju ryskiego i nie uzyskałoby przyzwolenia społeczeństwa, po drugie Polska posiadała mniejszy od rosyjskiego potencjał gospodarczy i militarny, po trzecie, o czym nie chce chyba pamiętać część historyków rosyjskich, od 1932 roku Polska miała ze Związkiem Radzieckim pakt o nieagresji, podpisany dwa lata wcześniej niż polskie porozumienie z Hitlerem o niestosowaniu przemocy – wylicza Adamski.

Jednak zdaniem pracownika PISM, z okazji 70. rocznicy wybuchu II wojny światowej Rosja może zaprezentować wybór dokumentów, który będzie miał udowodnić tezę, że Polska chciała ręka w rękę z Hitlerem szkodzić Związkowi Radzieckiemu i innym narodom słowiańskim.

- Jestem przekonany, że rosyjskie archiwa skrywają jeszcze dokumenty z tego okresu, które z pewnych względów nie były do tej pory ujawniane – zaznacza historyk z PISM-u.

- Zawsze jednak rodzi się pytanie, dlaczego Rosjanie nie pokazali tych dokumentów wcześniej, skoro mogłyby one zmienić poglądy na polską politykę zagraniczną w latach poprzedzających wybuch II wojny światowej - dodaje prof. Wołos.

- Kij ma jednak dwa końce - zaznacza szef moskiewskiego ośrodka PAN. Szpieg, który znajdował się w otoczeniu Becka zapewniał Rosjan, powołując się zresztą na słowa samego Józefa Becka, że Polska w 1934 r. nie podpisała żadnego tajnego układu z Trzecią Rzeszą, który jakoby towarzyszył deklaracji o niestosowaniu przemocy. Człowiek ten wiedział co mówi, bo takiego tajnego układu rzeczywiście nie było. - Jeśli Rosjanie opublikują taki raport czy doniesienie, to sami zdementują informacje sugerowaną obecnie przez ich media, że takowy tajny układ istniał - zaznacza Wołos.

Paweł Orłowski, Wirtualna Polska

TAGI: zsrr, wywiad, rosja, łukasz adamski, historia, II wojna światowa, polityka prometeizmu, dokument, pism

oceń