Ameryka się wycofa - świat zostanie bez "żandarma"?

Polska Zbrojna | dodane 2011-09-12 (10:42)

A A A

Prof. Zbigniew Lewicki, amerykanista (fot. Polska Zbrojna / Jarosław Wiśniewski)

Z profesorem Zbigniewem Lewickim o tym, jak zmienił się świat po 11 września, o zagrożeniach i rachunkach, jakie zapłaci Europa oraz co zapewnia światu Ameryka rozmawiają Małgorzata Schwarzgruber i Marek Pielach. Znany amerykanista sądzi, że Ameryka może wycofać się aktywności międzynarodowej i skupić się na problemach wewnętrznych. Jak będzie wyglądał świat bez "żandarma"?

POLSKA ZBROJNA: Czy pamięta Pan, co robił 11 września 2001 roku?

ZBIGNIEW LEWICKI: Byłem na uniwersytecie, gdy zadzwoniła któraś z rozgłośni radiowych i poprosiła o komentarz. Atak na wieże WTC wydawał mi się czystą abstrakcją. Zanim dojechałem do studia, znów zadzwonił telefon. Zawaliła się druga wieża. Panowało spore napięcie. Dziś wiemy, co się stało, ale wówczas wszyscy zastanawiali się, w co uderzy trzeci samolot. Czy to już koniec? A może dopiero początek? Takie wydarzenia na długo zapadają w pamięć.

O czym Pan wówczas myślał?

- Sądziłem, że to początek jakieś straszliwej konfrontacji z terrorystami, która za chwilę ogarnie inne miasta i kraje. Uważałem, że pół Europy i reszta Ameryki pogrąży się w chaosie.

Myślał Pan o konkretnym państwie, które mogłoby zostać zaatakowane?

- Nie, choć wiedziałem już wtedy, że istnieją Al-Kaida i bin Laden. Wówczas prawie wszyscy uważali, że jest ona dobrze zorganizowana i że gdy zostaną wydane kolejne rozkazy, do ataku ruszą następni terroryści.

Jak Pan patrzy dziś na tę rocznicę?

- Po pierwsze, Stany Zjednoczone pokazały, że potrafią się bronić. Nie sądzę, aby przez minione dziesięć lat terroryści nie próbowali kolejnych ataków. Wiemy, że kilka razy byli nawet blisko celu. Po drugie, przekonaliśmy się, że nie istnieje solidarność Zachodu. Nawet w momencie wielkiego zagrożenia byliśmy gotowi wspólnie maszerować jedynie przez kilka dni, gdy "wszyscy byliśmy Amerykanami", a potem wróciły stare spory i kłótnie. Po trzecie, utwierdziliśmy się w przekonaniu, że niezorganizowana siła jest nie do pokonania środkami cywilizowanymi. Amerykanie powinni to wiedzieć z własnej historii: w XVIII wieku źle uzbrojona i niezorganizowana banda farmerów pokonała największe w historii ekspedycyjne siły brytyjskie. Lokalna siła pokazała swoją moc również podczas wojen w Korei, Wietnamie, a także w Iraku i w Afganistanie.

Kto zyskał, a kto stracił przez minione dziesięć lat w światowej polityce?

- Nie jestem pewien, czy nie przeceniamy roli 11 września, jeśli chodzi o wpływ na światową politykę. Było to wielkie wydarzenie dla Stanów Zjednoczonych, traumatyczne przeżycie - dla całego świata. Europa współczuła Ameryce, nie była jednak skłonna rozczulać się nad losem trzech tysięcy ludzi, którzy zginęli w zamachach, mając w pamięci II wojnę światową.

Panuje powszechne przekonanie, że Irak i Afganistan były błędem USA, i teraz zaczyna się schyłek super mocarstwa. Nie widzi Pan klęski - przynajmniej wizerunku - Ameryki?

- Nie. Doskonale pamiętam, jaką klęskę wizerunkową poniosły Stany Zjednoczone po Wietnamie. Wtedy też wydawało się, że to jest koniec Ameryki. Wielka potęga dała się bowiem pokonać przez mały kraj w Azji. Niektórzy zapowiadają dziś koniec Ameryki, ja wolę mówić o kryzysie przywództwa. Po raz kolejny widzimy, że są granice mocarstwowości. Czy może pojawić się nowy hegemon? Nie ma takiego kandydata. Opowieści o Chińczykach to mrzonka powtarzana od co najmniej 150 lat. Tylko Ameryka jest w stanie pełnić rolę mocarstwa globalnego. Czy przegrała? Wizerunkowo na pewno. Nie stała się jednak słabsza.

Pojawiają się głosy o izolacjonizmie. W jakim stopniu uzasadnione?

-

Nie zdziwiłbym się, gdyby Ameryka odwróciła się od świata, podjęła decyzję, że w jego sprawy będzie się angażować w takim stopniu jak inne wielkie państwa.Prof. Zbigniew Lewicki, amerykanista

Nie zdziwiłbym się, gdyby Ameryka odwróciła się od świata, podjęła decyzję, że w jego sprawy będzie się angażować w takim stopniu jak inne wielkie państwa. Byłaby to naturalna reakcja. Stany Zjednoczone są krajem bogatym, ale mającym wielkie obszary nędzy, w których potrzebna jest pomoc państwa.

Jaki skutek dla świata miałoby zejście Ameryki z pierwszego planu?

- Zabrakłoby żandarma. Przekonalibyśmy się, jak bardzo brakuje nam Ameryki, gdyby konieczna była podobna interwencja jak w byłej Jugosławii czy w Somalii.

Może miejsce Amerykanów zajęłyby UE lub NATO?

- NATO nie przeżyje bez Ameryki. Spójrzmy, co działo się w czasie interwencji w Libii. Arsenały wojenne państw europejskich okazały się tak małe, że nie wystarczały na prowadzenie jednej wojny w małym państwie afrykańskim, które nie stawiało oporu i nie dysponowało przeciwlotniczymi rakietami. Trzeba było poprosić Amerykę o dostawy broni. A Unia Europejska? To mrzonka, że Europa byłaby w stanie szybko wystawić znaczący oddział wojskowy działający w czasie konfliktu. Zasada konsensusu, konieczność uzyskania zgody wszystkich 27 państw, sprawiłaby, że może "już" po dwóch tygodniach zapadłaby decyzja: można atakować. USA to jedyne państwo zdolne do prowadzenia działań wojennych. Bez Ameryki będzie więcej ognisk niepokojów.