W salonie trzymał porno, w kuchni ludzkie zwłoki

wp.pl | dodane 2010-02-22 (12:09)

A A A

Jean-Bedel Bokassa uważał się za nowego Napoleona (fot. AFP / Pierre Guillaud)

Władza absolutna i nieprzewidywalna osobowość to niebezpieczne połączenie. Jean-Bédel Bokassa jest tego najlepszym przykładem. Ten brutalny, zakochany w sobie erotoman zamienił własne państwo w krwawy cyrk.

Francuscy żołnierze przeszukują komnaty cesarskiej rezydencji Villa Kolongo. Są pewni siebie, nie czują strachu - właśnie bez najmniejszych problemów opanowali stolicę kraju, Bangi. Z niemałym zdziwieniem oglądają ten opływający przepychem pałac. Cesarstwo Środkowoafrykańskie to jedno z biedniejszych państw Afryki, tymczasem jej przywódca pławił się w luksusach.

W jednym pokoju znajdują muzeum, które Jean-Bédel Bokassa poświęcił samemu sobie. W kolejnym - ponad 200 kamer i ogromną kolekcję pornografii. W następnym - skrzynie wypchane diamentami i drogocennymi zegarkami.

W prawdziwe osłupienie wprawiają ich jednak dopiero kolejne odkrycia. W przylegającej do kuchni chłodni natrafiają na pokrojone w kawałki ludzkie ciała. Staw w ogrodzie okazuje się ukrywać szczątki ponad trzydziestu osób rzuconych krokodylom na pożarcie. Służący przebywający w rezydencji twierdzą, że wiele osób skończyło także w paszczach lwów trzymanych w klatkach w ogrodzie.

Jest ranek 21 września 1979 roku. Ostatnie momenty ponadtrzynastoletnich rządów Bokassy. Zaraz ogłosi, że jeden z najbardziej kontrowersyjnych dyktatorów w historii Afryki stracił władzę. Kolejne cesarstwo musi upaść.

Ścieżka przemocy

Przemoc i śmierć były w życiu Jeana-Bédela Bokassy obecne od początku. Urodzony w 1921 roku, w wieku sześciu lat widział, jak francuscy administratorzy katują na śmierć jego ojca - wioskowego wodza, który sprzeciwił się obowiązkowi pracy przymusowej. Tydzień później stracił matkę, która z rozpaczy popełniła samobójstwo. Wraz z jedenaściorgiem rodzeństwa wychowywany był przez dziadków

Gdy osiągnął dorosłość, zaciągnął się do francuskiej armii. Walcząc w Europie i Indochinach, wsławił się odwagą. W trakcie swojej służby otrzymał m.in. 12 oficjalnych pochwał, Legię Honorową, Krzyż Wojenny i dwukrotnie Krzyż Ruchu Oporu. Walczący przy Bokassie żołnierze wspominali potem, że oprócz brawury wykazywał także ogromną próżność i kapryśność.

Na przełomie piątej i szóstej dekady minionego wieku przez Afrykę przelała się fala ruchów niepodległościowych, która nie ominęła również ojczyzny Jeana-Bédela - Republiki Środkowoafrykańskiej. W 1962 roku opuścił on więc francuską armię, aby pomóc w utworzeniu sił zbrojnych swojego kraju. Poprosił go o to jego kuzyn David Dacko, pierwszy prezydent młodego państwa.

Mimo więzów krwi, relacje między nimi stawały się coraz bardziej napięte. Skarbiec republiki świecił pustkami, a w państwie szalała korupcja. Dodatkowo, Dacko traktował po macoszemu wojsko; inwestował natomiast wiele pieniędzy w wierną mu żandarmerię. Prezydent zaczął romansować także z chińskimi komunistami, co nie podobało się ani Bokassie, ani Francuzom, którzy nadal mieli znaczne wpływy w kraju.

Pod koniec 1965 roku Dacko planował zdegradować swojego kuzyna z pozycji szefa sztabów i wojskowego doradcy. Jean-Bédel, w współpracy z innym armijnym dowódcą Alexandrem Banzą, zadał jednak pierwszy cios. W noc sylwestrową przeprowadzili zamach stanu, aresztując m.in. głowę państwa i szefa żandarmerii.

Miłość własna bez granic

Sam początek rządów Bokassy wydawał się być obiecujący, szczególnie z perspektywy Zachodu. Przewrót odbył się praktycznie bez rozlewu krwi, co było ewenementem w Afryce. Republika zerwała kontakty z komunistycznymi Chinami. Jean-Bédel obalił co prawda konstytucję i rozwiązał parlament, mianował się prezydentem, premierem i szefem jedynej partii, ale wprowadził także kilka dobrze przyjętych reform: zakazał praktyk takich jak obrzezanie kobiet, poligamia i obowiązek płacenia posagu. Obiecał również, że przeprowadzi demokratyczne wybory.

Z czasem jednak państwo zaczęło zmierzać w innym kierunku. Rozpoczęły się egzekucje na byłych urzędnikach - nieliczne, ale za to przeprowadzane z niewyobrażalnym okrucieństwem. Taki los spotkał chociażby Alexandra Banzę, który otwarcie krytykował rozrzutny styl życia dyktatora i w 1969 roku planował przeprowadzenie puczu. Wydarzenie to dało Bokassie pretekst do umocnienia swojej władzy. Zabronił mówienia o demokracji i wyborach oraz organizowania demonstracji i strajków.

Siedząc na tronie, niczym w teatralnym przedstawieniu osadzonym w średniowieczu, wydawał wyroki śmierci i dekrety, często zupełnie absurdalne. Aby uczcić Dzień Matki w 1971 roku rozkazał wypuścić z więzień wszystkie kobiety i zabić mężczyzn, którzy odbywali wyroki za przestępstwa popełnione na płci pięknej. Wprowadził również wykonywane publicznie kary obcinania kończyn za kradzieże.

W 1972 roku ogłosił się dożywotnim prezydentem.

Uwagę zwracało także uwielbienie, którym dyktator darzył samego siebie. Władca awansował się do stopnia marszałka polnego. Często publicznie pokazywał się w specjalnie zaprojektowanym mundurze, do którego przypinał dziesiątki odznaczeń - tych francuskich i tych, które przyznał sobie sam. Był wśród nich m.in. order "za wyjątkowe zasługi dla kraju". Swoim imieniem nazywał dziesiątki szkół, szpitali, dróg i stołeczny uniwersytet. Okładka każdego podręcznika do nauki ozdobiona była jego zdjęciem. Mianował się głową dwunastu ministerstw. Innych ministrów zmieniał bardzo często - nawet do sześciu razy rocznie - aby nie stali się zbyt wpływowi.

Casanova i biznesmen

Bokassa miał słabość do luksusowych posiadłości. Posiadał kilka rezydencji w Republice Środkowoafrykańskiej i Francji, w tym mały zamek Saint-Louis Chavanon. W przybytkach tych umieszczał swoje żony i kochanki. Chociaż zakazywał poligamii i powołał "strażników moralności" obserwujących bary i dyskoteki, sam miał siedemnaście małżonek i niezliczoną rzeszę nałożnic. Przyznawał się do 55 dzieci. Odbywał liczne podróże zagraniczne, z których przywoził kolejne kobiety - zawsze piękności najlepszego sortu. W jego kosmopolitycznej "kolekcji" były m.in.: Szwedka, Francuzka, Niemka, Rumunka, Gabonka, Zairka, Chinka i Wietnamka.

Skąd brał na to pieniądze na takie życie? Chociaż krajowa gospodarka była w ruinie z powodu nieskutecznej administracji, Bokassa potrafił zadbać o swoje konto. Republika Środkowoafrykańska to państwo obdarzone wieloma bogactwami naturalnymi. Za jedną trzecią zysków wpłacaną na jego prywatne konta udzielił koncesji na handel kością słoniową hiszpańskiej spółce. Saudyjskie i libańskie firmy zajmowały się wydobyciem diamentów - również za odpowiednią opłatą.