To była największa tragedia na morzu - zginęły tysiące

wp.pl | aktualizacja 2012-01-30 (17:15)

A A A

"Wilhelm Gustloff" został zatopiony 30 stycznia 1945 roku (fot. PAP/EPA / DPA)

"Za ojczyznę", "Za naród sowiecki" i "Za Leningrad" - takie napisy były na trzech torpedach wystrzelonych z sowieckiego okrętu podwodnego, które zatopiły "Wilhelma Gustloffa". Niemiecki statek poszedł na dno 30 stycznia 1945 roku. Zginęło wówczas kilka tysięcy ludzi (najwyższe szacunki mówią o przeszło 9 tys.) - żołnierzy, ale i cywili, kobiet i dzieci. Była to największa w historii tragedia na morzu.

Około 20 mil morskich od Łeby, 43 metry pod wodą na dnie Bałtyku spoczywa wrak dawnego statku pasażerskiego. Leży na lewej burcie, a śródokręcie tak się zapadło, że wygląda jakby uderzyła w nie gigantyczna pięść, zostawiając z konstrukcji strzępy. Tylko dziób i rufa zachowały względnie swój kształt. Przez zieloną wodę i porastające wrak omułki trudno dostrzec napisaną gotykiem nazwę: "Wilhelm Gustloff". Podwodny grób jest zaledwie cieniem tego, czym ten statek był w latach 30. ubiegłego wieku - dumą III Rzeszy.

Na uroczystości wodowania "Wilhelma Gustloffa" 5 maja 1937 roku w hamburskiej stoczni pojawił się sam Führer. Statek początkowo miał nawet nosić imię Adolfa Hitlera, ale ostatecznie nazwano go po szwajcarskim działaczu NSDAP zamordowanym rok wcześniej przez żydowskiego studenta. Szampana o burtę rozbiła Hedwig Gustloff, wdowa po dygnitarzu. Na zdjęciach, które zachowały się z tego dnia widać białego kolosa, girlandy kwiatów na dziobie, tłumy i powiewające flagi ze swastykami. Statek miał 208 metrów długości, ponad 23 szerokości i pojemność 25,484 BRT. Koszt budowy wyniósł 25 mln marek niemieckich. Mógł przewozić niemal 1500 pasażerów i 400 członków załogi. Miał tylko jedną klasę, bo też nie zaprojektowano go jako luksusowego liniowca. "Gustloff" miał być statkiem wycieczkowym dla robotników i pływać w ramach akcji "Kraft durch Freude" ("Siła przez radość").

Jadalnia z rzędami stołów na 10 osób; sala kawiarniana, gdzie przy okrągłych stolikach ustawiono fotele o kwiecistych obiciach, na suficie sześcienne żyrandole; aula koncertowa z fortepianem i parkietem do tańca; na pokładzie spacerowym drewniane leżaki; pod pokładem - kryty basen, który ze ściennej mozaiki ze szkła obserwuje Neptun w rydwanie zaprzężonym w konie morskie. Tak przedstawia się nowopowstały statek na starych fotografiach. Gdy je robiono, nikt nie mógł się spodziewać, że "Wilhelm Gustloff" będzie dłużej spoczywał na dnie morza niż pływał po jego powierzchni.

Koniec wycieczek

Jako liniowiec odbył ponad 40 rejsów - do Włoch, na Maderę czy do Norwegii. Wiosną 1939 roku "Gustloff" popłynął do Hiszpanii. Tym razem nie była to zwykła wycieczka. Miał odebrać niemieckich lotników Legionu Condor, wspierającego gen. Franco i odpowiedzialnego za bombardowanie Guerniki.

Losy statku całkowicie zmienił wybuch wojny. "Gustloffa" przejęła Kriegsmarine. Z komina jednostki zniknęła wpisana w logo KdF-u swastyka, a pojawił się czerwony krzyż. Kawiarniane stoliki zastąpiły łóżka dla rannych żołnierzy. Liniowiec stał się okrętem szpitalnym. Pełnił tę rolę aż do 20 listopada 1940 roku. Wtedy przekierowano go do portu w Gdyni (nazywanej wówczas przez Niemców Gotenhafen - "Portem Gotów"), gdzie czekały go cztery lata w roli zacumowanych koszar. Na jego pokładzie szkoliła się przyszła kadra niemieckich okrętów podwodnych, 2. Dywizjon Szkolny U-Bootów. Po raz kolejny losy statku odmieniły się w styczniu 1945 roku, wraz z nadejściem mrozów.

Dwa lata wcześniej, zimą 1943 roku, Niemcy ponieśli ostateczną klęskę pod Stalingradem. To był zwrot w walkach na wschodzie. Lato przyniosło kolejną porażkę pod Kurskiem. Błyskawiczna wojna zamieniła się dla nazistów w stopniowy odwrót - front zaczął się przesuwać na zachód. W październiku 1944 roku Sowieci dotarli do Prus Wschodnich. Goebbelsowska propaganda huczała od historii o ich bestialstwie, którego symbolem stała się masakra w Nemmersdorfie. Przerażeni cywile pakowali, co tylko mogli unieść i uciekali, lądem i morzem, byle dalej od frontu.

Ciepły początek zimy 1944 roku zatrzymał na chwilę Sowietów. Wojska grzęzły w błocie. Ale nowy rok przyniósł śnieg i chłód. 21 stycznia 1945 roku Grossadmiral Karl Dönitz, naczelny dowódca Kriegsmarine, wydał rozkaz rozpoczęcia akcji ewakuacyjnej o kryptonimie "Hannibal" - wróg był coraz bliżej bram.

Tymczasem sowieckie okręty podwodne już od jakiegoś czasu mogły korzystać z fińskiego portu w Turku, omijając zaminowaną Zatokę Fińską. To właśnie z niego 10 dni przed ogłoszeniem akcji ewakuacyjnej wypłynął okręt S-13. Jego kapitan Aleksandr Marinesko naraził się zwierzchnikom przez swoje pijaństwo i wybryki na lądzie. Liczył, że zatopienie jednostek wroga pomoże mu wrócić do łask.